Rwyf wrthi’n gwylio pob mathau o ffilmiau o’r casgliad i greu DVD byr ar gyfer cleient sydd eisiau ‘blas’ o rhyw ddeng munud o’r ‘etifeddiaeth ffilm’. Mae’n broses ddifyr – nid yn unig atgoffa fy hun o’r delweddau trawiadol sydd yn yr Archif, ond hefyd gorfod meddwl sut y gallai clipiau go wahanol asio gyda’i gilydd i wneud cyfanwaith. Ddoe roeddwn yn gwylio ffilm ‘o’i chyfnod’ – ‘Llandudno – Naples of the North’ (1950au) – ac er bod delweddau hyfryd drwyddi, roedd rhaid ei rhoi yn ol ar y silff yn y diwedd oherwydd natur bytiog a ‘stacato’ ei strwythur – clip ar ol clip byr fel mwclis ar linyn – yn adleisio llais yr adroddwr 1950aidd anffodus! Problem arall fydd sain: rhywsut bydd rhaid i’r trac sain glymu clipiau sydd a sain arnynt yn barod, a chlipiau o ffilm mud … Ychydig o her mewn byr amser!

Wythnos diwetha treuliais ddiwrnod yng nghynhadledd Cyfrwng yng Nghaerfyrddin. ‘Lleisiau’ oedd thema’r gynhadledd, cysyniad sy’n arbennig o berthnasol i ni mewn gwlad fach wedi ei hamgylchynu gan leisiau uchel gwledydd mwy.

Wrth gwrs, mae ‘na leisiau oddi mewn i’n glwad sydd ddim wedi cael gwrandawiad teilwng, chwaith. Mewn sesiwn ar bartneriaethau creadigol rhwng y sector addysg uwch a’r gymuned, cawsom gyfle i weld ffilmiau wedi eu hanimeiddio’n wych gan bobl ag anfantais meddyliol fu’n gweithio gydag Yvonne Eckersley o Brifysgol Glyndŵr.

Yn addas iawn, dyfarnwyd Gwobr Cyfrwng eleni i Merêd (Meredydd Evans), a fu’n meithrin cymaint o leisiau diwylliant poblogaidd Cymraeg ar radio a theledu, yn ogystal a bod yn lais adnabyddus ei hun. (Gweler blog cynharach ar deyrnged yr Archif i Merêd ar achlysur ei benblwydd yn 90 oed fis Rhagfyr diwetha.)

Llwyddais i ddal sesiwn ola’r gynhadledd, ‘Llais yr Awdur’, ar bnawn Gwener, trwy gyfrwng y gwe-ddarllediad. Un o’r siaradwyr oedd Siwan Jones, a gofynnodd y cwestiwn, ‘Ydy’r Gymraeg yn cyfyngu ar lais yr awdur?’ Ei hateb oedd, ‘Ydi, ond yn y cyfyngu hwnnw mae rhyddid i fod yn llawer mwy dyfeisgar.’

Un o swyddogaethau’r Archif yw casglu cymaint o wahanol leisiau at ei gilydd â phosib, ac wrth wneud hynny adeiladu darlun mor gyflawn â phosib o’n hanes a’n diwylliant, fel bod pobl yn cael clywed eu hunain, ac adnabod eu hunain, yn well.