Ein dangosiad awr ginio yfory yw dwy ffilm sy’n sôn am foddi Capel Celyn, sef “Tryweryn – A Story of a Valley” a “Craith y Cwm”. Bydd Aeron Prysor, cyn ddisgybl yn Ysgol Capel Celyn yn bresennol, ac yn cyflwyno’r ffilmiau. Mae’r dangosiad yma’n cydfynd â Arddangosfa Claudia Williams: Cofio Tryweryn.

Mae tocynnau ar gyfer y dangosiad ar gael am ddim trwy Siop y Llyfrgell.

Wythnos ‘ma, dwi bron a gorffen archwilio casgliad Y Bwrdd Ffilmiau Cymraeg sy’n dyddio o’r 70au hyd at y 80au cynnar. Mae yna ryw 30 o focsys rîls ffilm ar ôl o’r casgliad anferthol yma i’w archwilio a’u ail-canio. Mae cyflwr y casgliad yma wedi amrywio ac wedi cynnwys prints 16mm positif,  rîls negyddol, traciau sain magnetig 16mm a sawl can o ‘trims’.

Gallwch wylio sawl teitl o’r casgliad yn yr ystafell wylio yn swyddfa yr Archif ar gais. Mae’r teitlau yma yn werth eu gweld, Gwaed Ar Y Sêr, Newid Ger, Capeli, Madam Wen, Tyd Yma Tomi, Hen Dynnwr Lluniau, Teisennau Mair.

Hefyd mae yna draethawd docturiaeth gan Dr Kate Woodward, ‘Cleddyf ym mrwydr yr iaith : Y Bwrdd Ffilmiau Cymraeg 1970-86′ ar gael i’w ddarllen yn Ystafell Ddarllen y De yn y Llyfrgell.

Pnawn yma daeth torf go dda ynghyd yn y Drwm i wylio dwy ffilm deithio a gyrhaeddodd yr Archif yn ddiweddar, ‘Dear Cambria’ (1926) a ‘Cambrian Coast’ (1945). Roedd gan nifer o blith y gynulleidfa ddiddordeb arbennig mewn rheilffyrdd ac wedi mwynhau’r ffilmiau am drenau a ddangoswyd gennym yn y gorffennol.

Fe wnaeth y pianydd Stephen Briggs job ardderchog o chwarae’r piano ar gyfer y ffilm fud, ‘Dear Cambria’, gan ddefnyddio nifer o alawon Cymreig adnabyddus i gydfynd â’r delweddau o fannau arbennig ar hyd arfordir de Cymru, gan ddechrau yn Abertawe fel ag yr oedd cyn ei fomio yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Ffilm hyrwyddo gan gwmni Great Western Railways oedd ‘Cambrian Coast’, yn dilyn siwrnai’r trên ar hyd yr arfordir rhwng Aberystwyth a Phwllheli. Mae’n debyg, os am gredu’r adroddwr yn y ffilm, mai’r peth hawdda yn y byd oedd teithio o Lundain i orllewin Cymru. Trueni na fyddai’r dyddiau hynny yn dod yn eu hôl!

Mae derbynion yn cyrraedd yr archif mewn bob math o gyflwr. Mae’r llun isod yn dangos caniau ffilm 16mm sy’n rhan o gasgliad newydd a ddaeth i’r Archif yn ddiweddar, sydd hefyd yn cynnwys tapiau fideo a rils sain.  Rhai o’r teitlau ymhlith y casgliad yw “Jack Petersen Material”, “Cricket Glamorgan v Australia 1968” a “All Blacks in Wales, All Blacks v Gwent 1972”.

Cyn gwneud unrhywbeth mae’n rhaid creu rhif derbyn sy’n unigryw i’r derbyniad, ychwanegu unrhyw fanylion i’r catalog a wedyn nodir rhif y derbyniad ar bob can/casyn.  Wedi’r broses yma bydd y casgliad yn mynd i’r bloc technegol lle bydd y deunydd yn cael ei storio mewn storfa oer hyd nes bydd y criw technegol yn cael cyfle i’w archwilio.

Baner yr Urdd uwchben drws y Llyfrgell

Mae Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd ar ein libart ni yng Ngheredigion yr wythnos hon, draw yn Llanerchaeron.

Cyd-ddigwyddiad llwyr, ond yn ddiweddar cawsom rodd o hen ffilmiau, ac yn eu plith yr oedd fersiwn mewn cyflwr ardderchog o “Fordeithiau’r Urdd” o’r tridegau. Gwnaed y ffilmiau o fordeithiau i’r Norwy, Llydaw Sbaen, Portiwgal a gogledd Affrica, gan Syr Ifan ab Owen Edwards, sylfaenydd yr Urdd. Ef wrth gwrs, oedd yn gyfrifol am gynhyrchu’r ffilm sain storïol gyntaf yn y Gymraeg, sef “Y Chwarelwr”.