Un o fy hoff bleserau wrth weithio gyda’r AGSSC yw fy nyletswyddau yn y Drwm, sef awditoriwm amlgyfryngol wedi iw leoli yma yn y LLGC, sydd a ddigon o le ar gyfer 98 o bobol! Dros yr wythnos ddwythaf cafwyd ddau brif ddigwyddiad, dydd Mawrth roedd Dr Rhidian Griffiths yma i drafod ogof y Llyfrgell Genedlaethol yn ei sgwrs ‘Aladdin’s Cave – The National Library of Wales in World War II’- lle cadwer amryw o luniau a eitemau pwysig eraill o Lundain dros cyfnod y yr ail Rhyfel Byd. Fel yr arfer gan Rhidian (rwyf yn sicir ddylai Dr Rhidian gael slot wythnosol yn y Drwm!) sgwrs hynod addysgiadol hynnod ddifir. Wedyn dydd Mercher roedd yr Athro Phillip Scholfield a Dr Elizabeth Anne New yma i drafod seliau yn ei sgwrs amser cinio  ‘Seals and their Context in Medieval Wales and the Marches’. Unwaith eto sgwrs hynnod ddifir am bwnc na wyddom dim amdano cyn! (mae crynhoad ar flog LlGC.

Mae’r Drwm wedi datblygu i fod yn rhan anatod o fywyd y Llyfrgell Genedlaethol, gyda pob math o ddigwyddiadau yn cael ei gynnal – o cyflwyniadau awr ginio, i cynhadleddau, i ddangosiadau ffilm, i lansiad llyfrau i ddigwyddiadau cerddorol o bob math. Os yr ydych wedi methu rhai or digwyddiadau yma, efallai eich bod yn darllen hwn ac yn teimlo ‘Damia! Fyswn ni wedi licio gwel y cyflwyniad dydd mawrth neu/ag cyflwyniad dydd mercher’, neu wedi methu Dr Meredydd Evans yn canu, neu wedi methu gig diwethaf Meic Stevens, neu fysa chi wedi hoffi gweld lansiad llyfr cofiant y diweddar Huw T Edwards ‘Prif Weinidog Answyddogol Cymru’ neu Jan Morris yn trafod pleserau y teithiwr, neu Elisabeth Luard yn trafod iw llyfr ‘A Cook’s Year in a Welsh Farmhouse’ neu hyd yn oed lansiad cyfeithiad Saesneg llyfr Yann Fouéré ‘La Maison in Canemara: The History of a Breton’  - na phoener o gwbwl! Mae’r rhan helath o ddigwyddiadau y Drwm yn cael ei recordio gan yr AGSSC ac ar gael iw gweld yma yn yr AGSSC!  Rydym hefyd yn uwch lwytho rhai o darnau gorau  safle we YouTube y Llyfrgell.

Ond fel yr ydym i gyd yn gwbod, does dim yn curo bwrlw ag awyrgylch digwyddiad byw. Felly yn fuan, mae ganddynt gerddoriaeth byw – mae’r canwr poblogaidd Gareth Bonello (the Gentle Good) yma  ar y 27fed o Chwefror, mae Carwyn Tywyn yma gydai delyn ar y 26ed o Fehefin. Mae dangosiadau ffilm, gyda ‘A Run For Your Money’ (1949) (ffilm gomedi am anturiaethau dau lowr diniwed yn mynd i Lundain i weld gem rygbi Cymru yn erbyn Lloegr!), ar  y 18fed o Orffenaf mae dangosiad ‘Goreunon Chwaeraeon S4C’ gyda dangosiad o ‘Orig’ (1986) yn dilyn yn y reslwr enwog Orig Williams (El Bandito) a ‘Dyrnau Celtaidd’ (1997) yn dilyn cyfraniad y cenhedloedd Celtaidd at fyd bocsio. Dim ond detholiad bach iawn yw rhain. Mae ddigonedd yma at ddant pawb! Mae gwybodaeth am y digwyddiadau yma ar gael ar we fan y LlGC neu yn rhaglen y LLGC.  Rwyf yn edrych ymlaen i’ch gweld yn fuan!

Er bod tuedd, efallai, i feddwl am waith archif ffilm fel ymdrech fawr i achub ffilmiau coll (a hen, a du-a-gwyn), y gwir yw bod casglu gwaith newydd a chyfredol yr un mor bwysig i’r dasg o ddiogelu ein hetifeddiaeth ffilm. Bu ffilmiau’r cyfarwyddwr o Gaerdydd, Steve Sullivan, ar ein rhestr ‘darged’ ers peth amser, a bellach maent yma yn saff! Mae Steve yn adneuwr delfrydol – wedi bod wrthi y ddyfal yn labelu a mynegeio ei riliau ar ein cyfer, gan hwyluso llawer ar ein gwaith ni yn y pen yma! Bu’r Archif yn gartref ers rhai blynyddoedd i’w ffilm ‘A Heap of Trouble’ (enillydd gwobr BAFTA), ac yn awr mae’n bleser ychwanegu ‘Fatted Calf’ (cyd-enillydd gwobr DM Davies, 1998), ‘The Debt’ (1998) a ‘Dreams andDesires’ (1997) – troeon trwstan oll!

Rydym yn edrych ymlaen hefyd at weld ffilm hir gyntaf Steve, sef ‘Happy Hours’ – ac wrth gwrs i’w diogelu, maes o law, i’r oesoedd a ddêl!

Y dyddiau hyn mae derbyn unrhyw ffilm sy’n dyddio o’r 1930au yn dipyn o beth i ni yr yr Archif – ond pan fo’r ffilm honno yn enillydd Oscar, mae’n achlysur go arbennig!

Diolch i Mr Lynn Hughes o Drefach, mae’r Archif bellach yn falch o fod yn diogelu copi 16mm o ‘The Private Life of the Gannets’ – ffilm ddogfen 15 munud yn cofnodi bywyd nythfa o fulfrain ar ynys fechan, anghyfannedd Gwales (Grassholm) oddi ar arfordir Sir Benfro. Fe wnaed y ffilm ym 1934 gyda’r bydenwog Alexander Korda yn Uwch Gynhyrchydd arni, ac fe’i hysbrydolwyd gan waith ac ymchwil diflino’r naturiaethwr o Gymro, Ronald Lockley, a aned yng Nghaerdydd ac a fu’n byw ar Ynys Sgogwm (Skokholm). Ef oedd Cynhyrchydd Cynorthwyol y ffilm. (Hanner canrif ynn ddiweddarach ym 1983, fe wnaeth Lynn Hughes ffilm am fywyd a gwaith Lockley – ‘Island Man’ – ar gyfer S4C.)

Fe enillodd  ‘The Private life of the Gannets’ (a ysgrifenwyd, saethwyd ac adroddwyd gan y bywydegwr uchel ei barch, Julian Huxley) Wobr yr Academy am y ‘testun byr gorau’ ym 1937, a chafodd ddosbarthiad eang.  Nid yw beirniaid ffilmiau bywyd gwyllt yn unfryd eu canmoliaeth (gweler y linc i’r darn ar ‘Screenonline’ isod) – ond yn bendant fe fu’r ffilm yn gam ymlaen yn natblygiad ffilmiau bywyd gwyllt diweddarach a mwy gofalus eu saerniaeth. Onibai ei bod yn ddu-a-gwyn, gallai’r delweddau o’r ŵy yn deor fod wedi eu codi o ‘Springwatch’!

Mae ‘The Private Life of the Gannets’ hefyd yn rhan o gasgliad y BFI National Archive, a gallwch ei gwylio, a darllen mwy, drwy glicio ar http://www.screenonline.org.uk/film/id/1359851/index.html

Wythnos diwethaf darlledwyd 2 rhaglen ar BBC 1 Cymru – ‘Elizabeth’s Wales’.  Rhaglenni sy’n mynd a ni at ddathliad jiwbilî diemwnt y Frenhines mis nesaf.  Cawn ein harwain trwy’r rhaglenni gan glipiau o ffilmiau archif, a saethpwyd mewn lliw gan bobl amateur.

Gwelir Siân Williams, dwi’n siŵr bod nifer ohonoch yn gyfarwydd o’i gweld yn y gorffennol ar raglen ‘Breakfast’ ar BBC 1 yn y boreau, yn teithio led-led Cymru i geisio darganfod y bobl ac ymddangosodd yn y ffilmiau gwreiddiol yma.  Ceir gyfle i glywed eu straeon unigryw o’r cyfnod adeg coroni’r Frenhines, ac ei hymweliad cyntaf â Chymru.

Mae nifer o’r clipiau a welwch yn y rhaglenni wedi dod o’r Archif Sgrin a Sain, lle mae’r gwreiddiol wedi eu cadw’n ddiogel.  Bu’r Archif yn cyd-weithio gyda Barn Media, y cwmni cynhyrchu, dros y flwyddyn diwethaf, wrth iddynt wneud y gwaith ymchwil a chynhyrchu’r rhaglenni.

Mae modd i chi wylio’r rhagleni yma, am gyfnod eto, ar yr iPlayer.