Dros y blynyddoedd dwi wedi bod yn cyfarthrebu gyda rhai o’r archifau sain, llyfrgelloedd Genedlaethol ym Mhrydain ag Iwerddon, fel rhan o’m cwrs coleg (2007 – 2008) ac yn gysylltiedig a phroblemau a materion sydd yn codi yn sgîl casglu cerddoriaeth.
Gofynnodd Dafydd Pritchard, rheolwr AGSSC, a hoffwn i fynychu gynhadledd/diwrnod hyfforddiant BISA 2012 yn Norwich. Fe wnes i dderbyn y cynnig i fynd gyda Dafydd a chyd-weithiwr arall, Rhodri Shore, wnaethom drefniadau i fynychu y gynhadledd yn Ganolfan Archifol Norwich o Fai 18 i 19, 2012.
Treuliwyd mwyafrif o dydd Iau y 17eg o Fai yn teithio ar drên o Aberystwyth i Norwich, gan gyrraedd Norwich yn hwyr yn y prynhawn. Ar ol cael gafael yn y gwesty, siecio i fewn, cael gorffwys; edrychais allan or ffenest i weld llong milwrol yn fy nghwynebu …
Fe wnaethom ni ein ffordd i gwrdd a rhai o aelodau bwyllgor BISA mewn tafarn cyfagos. Un effaith ffafriol mewn cynhadleddau fel hyn yw mae’n siawns i gwrdd a pobol wyneb yn wyneb yr ydech wedi cyfarthrebu gyda eisoes. Yn y dafarn cefais fy nghyflwyno i Jonathan Draper, Will Prentice a Simon Rooks o bwyllgor BISA. Ar ol i bobol eraill ymuno a ni, wnaethom fynd i lle bwyta gyfagos i gwrdd a aelodau eraill o’r pwyllgor. Ar ôl y pryd, roedd y pwyllgor eisiau cyfarfod, wnaethom Rhodri a mi fynd i gyngerdd cyfagos am noson acwstic.
Ar ol frecwast llawn ar fore Gwener, cerddom ni draw i’r Archifdi Norwich gan ddilyn yr afon, cawson wybod fod yr Archifdy tu ol i adeilad a oedd yn edrych fel rhwybeth o’r 1960au Dwyrain Almaen ac fod yna awyren RAF yn gwarchod tu allan ….
Rhaglen y diwrnod oedd cyflwyniad, chwech gyflwyniad ac cyfarfod flynyddol BISA
Dr John Alban, pennaeth Archifdy Norwich, dechreuodd y gynhadledd gan gyflwyno hanes a waith yr Archifdy. 
Furfwyd yr Archifdy ar ol tân a losgodd y safle yn 1994, gyda’r Archif Ffilm Dwyrain Anglia a Archif Sain Norfolk yn cael lleolu yn yr un adeilad.
Jonathan Draper, archifydd hŷn yn yr Archifdy, wnaeth y cyflwyniad cyntaf. Gan ddefnyddio clipiau sain a powerpoint wnaeth Jonathan ddangos cyfoeth sain yr archifdy aelodau o’r awyrly America yn yr Ail Rhyfel Byd yn yr ardal, diwydiant cynhrychu esgidau lleol i ymchwil ddogfennol i fewn i ddylanwad Islam yn Norfolk. Disgrifiodd am polisi digideiddio yr archif ac y dair lefel o catalogio sef:- casgliad , esgerbwd ac y ddefnydd o wirfoddolwyr.
Cafodd yr ail gyflwyniad ei wneud gan Richard Ranft o’r Llyfrgell Brydeinig, yn son am brosiect digideiddio clipiau sain a’i gyhoeddi ar lein. Mae 55,000 o draciau wedi cael ei wneud yn bresennol ac soniodd am yr problemau ac hefyd edrych yn ôl ar y ddwy rhan o’r brosiect – 1) 2004 – 2007 gynhyrchwyd gan Memnon ac y 2) 2007 – 2012 gynhyrchwyd yn fewnol. Esiamplau sain dangoswyd yn cynnwys y dialects o fewn Lloegr ac linguaphone J.R.R. Tolkien. Roedd hawliau moesol, hawlfraint, mynediad daeryddol ac gwella’r sain i gyd yn achosi problemau meddau.
Daeth y bore i dderfyn gyda cyfarfod flynyddol BISA. Dau bwynt yn codi y cronfa ddata BISA ac arwyddbost i wahanol casgliadau o fewn BISA.
Cinio ysgafn mewnol oedd y cinio, cael cyfle i sgwrsio gyda’r wahanol aelodau.gan gynnwysYnys Manaw, Tobar an Dualchais a RTÉ .
Cyflwyniad personol am ei chasgliad cerddoariaeth oedd gan Delaina Sepko, yn trafod sut i ddosbarthu ei chasgliad yn ôl genres a y term “cerddoriaeth poblogaidd”. Gan ddefnyddioesiamplau o artistiaid rap Americanaidd a’u cymharu a’r rheolau Rules for Archival Description gan Lyfrgell Genedlaethol Canada. Esboniodd gan ddefnyddio labeli genres mae fframwaith yn cael ei grei i lleoli pethau yn well.
Mr Richard Deswarte, curadur y UK Data Archive cyflwynodd y pendwerydd sesiwn. Dwi’n cyfadde yr oeddwn ddim yn gwybod am fodolaeth yr Archif yma. Y mae wedi bod mewn bodolaeth ers 1967 ac yn cael ei arianu gan fudiadau Llywodraethol. Prif bwrpas yr Archif yma iw chadw ac gwasanaethu data ystadegol a rhifol. Y prif defnyddwyr yw ymchwilwyr yn defnyddio y ffynhonellau qualidata a y wasnaeth data hanesyddol sydd yn gartref i 650 o chasgliadau ddata. Ymddiheiriodd Mr Deswarte am y lliafrif o eitemau sain o 50. Mae’r archif wedi ei leoli yn Prifysgol Essex ond yn cael ei ddefnyddio gan ymchwilwyr yn Genedlaethol ac rhyngwladol gan ddefnyddio sustem cyfrif cyfrinair.
Un cyflwyniad yr oeddwn yn edrych ymlaen i glywed oedd yn am waith y British Antartic Survey. Roddodd Joanna Rae arolwg o’r ddwy brif casgliad sain a) hanes llafar ac b) casgliad data clywedol “whistler”. Cafodd ddau glip sain ei chwarae un o aer yn ffrwydro mewn iâ ac llongwr ar long RSS Bransfield yn amser y frwydr am y Falklands. Esnoniodd fod waith digideiddio cyfyng yn cael ei wneud. Roedd sialens a ffactoriau sydd yn effeithio’r wasanaeth yn cael ei rhestri.
Y cyflwyniad olaf y dydd, ar ail gan Richard Ranft, yn son am y wasnaeth chwilio dros Ewrop Europeana. Cafodd y wasanaeth ei lawnsio yn 2008 yn dilyn polisi 2005 European Digital Resource Initiative. Yn bresennol mae’r wasanaeth yn rhoi mynediad I 23 miliwn o eitemau digiol o 33 wlad mewn 29 o ieithoedd. Yn anffodus dim ond 2% sydd clywedol ac dim ond 1% weledol. Rhestordd Richard cryfderon a gwendidau y peiriant chwilio:- profiad y defnyddiwr, data wedi ei integreiddio (cryfderon) tra fod angysondeb metadata, wahanol safonau digieidio (gwendidau). Ym Mhrydain mae pum mudiad yn rheoli mewnlifo i’r sustem.
Dyma oedd diwedd y diwrnod furfiol, trefnwyd I ni gyd gwrdd mewn dafarn lleol arall am trafodaeth anfurfiol, rhwydweithio a bwyd.
Roedd natur yr ail fore yn llau ffurfiol . Cyflwynodd Janis McAnallen, o’r BBC, strwythr wybodaeth metadata o fewn y BBC. Cynhyrchwyd hyn gan greu rhestrau taxonomy o’r holl wybodaeth sydd yn llifo trwy’r sustemau rheolu y mudiad. Gan ddefnyddio y archif ddigidol Fabric ac gwneud arolwg effeithrolrwydd draws adranol am ddata cyffredin creuwyd rhestri taxonomy. Yr esiampl cyflwynwyd oedd yr icon Doctor Who o fewn Brand – cyfres – rhaglen – fersiwn. Y perthynas agos a pell yn cael ei nodi fel pethau bositif or broses a tagiau sydd yn cael ei rheoli sydd yn cael ei ffafrio. Ar ol hyn, bach o waith meddwl ar ein rhan ni – cafodd y grwp ei rhannu yn ddau a gofynwyd i ni leoli rhestri o gardiau ag enwau arnynt i fewn i tŷ, dynol rhyw, anifeiliad, rhyfel.
I orffen y gynhadledd, cyflwyniad cyflwym am y Archif Ffilm a thaith o amgylch yr Archifdy. Cafwyd olwg yn storfeydd, y ystafelloedd cadwraethol ac y manau i’r defnyddwyr/darllenwyr.
Edrych yn ôl ar y gynhadledd yn Norfolk. Roedd ef ddefnyddiol ar ddwy lefel:-
1) Y wahanol cyflwyniadau – o’r ffurfiol i’r anfurfiol. Llawer o wybodaeth defnyddiol a wybodus.
2) I drafod pwnciau llosg gyda aelodau eraill o’r gynhadledd yn ffurfiol ac ymestyn a rhai ohonynt yn anfurfiol dros fwyd mewn lleoliadau o amgylch Norwich.
Mae’r gynhadledd wedi rhoi hyder ein bod ni (Archif Sgrin a Sain/Llyfrgell Genedlaethol) ddim ar ben ein hun yn yr ystyr fod yna fudiadau bach a chenedlaethol eraill yn gwynebu yr un problemau a phynciau llosg a ni. Byddaf yn defnyddio y cysylltiadau, wybodaeth a’r safloedd we nodwyd I gyfoethogi fy nghwaith yn y dyfodol.
